Verklarende woordenlijst: D

Op deze pagina een tabel die afkortingen, medische termen en een aantal moeilijke woorden verklaart. Deze vinden hun toepassing in de biochemie, reguliere-, alternatieve-, additieve- en complementaire geneeskunde. In deze tabel staan alle woorden die met een 'D' beginnen. Voor de andere letters van het alfabet hebben we aparte pagina's gemaakt. Deze zijn te bereiken via het horizontale link-alfabet direct boven en onder de tabel.

Afkorting of woord:	Verklaring:
D	1: Dioptrie, zie aldaar. 2: Dalton. 3: Op een recept; verdeel. 4: Dilutie, een decimale verdunning. 5: Het aminozuur aspartaat.
D4T	Stavudine, een middel tegen infectie-ziekten. Het wordt ingezet bij een HIV-infectie.
dA	Desoxy-adenosine.
DA	Dopamine.
DAB	1: Diaminobenzidine. 2: Ductus arteriosus Botalli. 3: Di-aminoazobenzidine.
DAC	1: Dag activiteiten centrum. 2: Desoxy-adenosyl-cobalamine.
Dactylitis	Ontsteking van een vinger.
Dactylogie	Vingerspraak of vingertaal, het spreken met behulp van de vingers.
DAG	Diacyl-glycerol.
Dalton	De eenheid van moleculairgewicht. Het symbool is D of Da.
Daltonisme	Het vooral voor de kleuren groen en rood kleurenblind zijn.
DAO	Diamine-oxidase.
DAP	Dagbehandeling algemene psychiatrie.
DAT	1: Dementie Alzheimer-type. 2: Differentiële aanlegtest. 3: Gedifferentieerde agglutinatietest.
Dauwworm	Een bij kleuters en zuigelingen optredende vorm van constitutioneel (atopisch) eczeem (eczematoïd).
DAWE	Diacetyl-wijnzuurester.
dB	Decibel, de eenheid van geluidsintensiteit. Het kleinste verschil in de sterkte van geluid wat het menselijk oor kan onderscheiden is ongeveer 1 dB.
Db	Symbool voor het dubnium element uit het periodiek systeem.
DBC	Diagnose behandel combinatie. Het is de bedoeling dat ziekenhuizen meer met elkaar gaan concurreren. Op 1 januari 2005 zijn hiertoe onder meer de DBC's ingevoerd.
DBD	Disruptieve gedragsstoornis. Bij DBD noemt men drie groepen van gedrag: met antisociale, agressieve en oppositionele (tegenwerken of verzet) verschijnselen.
DBE	Dubbelballon-endoscopie.
DBH	1: Dopamine-bètahydrolase. 2: Dopamine-bèta-hydroxylase
DBP	Diastolische bloeddruk. Dit is de minimale bloeddruk.
DBPG	Dubbel blind, placebo gecontroleerd.
DBPGOVT	Dubbel blinde, placebo gecontroleerde orale voedseltest.
DBT	Dialectische gedragstherapie.
d.c.	Op een recept: tijdens de maaltijd.
DC	1: Diagnostisch centrum. 2: Ductus colligens. 3: Decompensatio cordis, hartfalen of hartzwakte. 4: Dendritische cel. Dendritisch betekent boomvormig of vertakt.
d.c.c.	Op een recept: met een bijsluiter verstrekken.
DCDL	Diagnostisch centrum diaconessenhuis Leiden.
d.c.m.	Op een recept: met een waarschuwing verstrekken.
DCM	Dilaterende cardiomyopathie.
DCN	Diëtisten coöperatie Nederland.
d.c.p.	Op een recept: met een verbod verstrekken.
DCPIP	Dichloorfenol-indofenol. Deze stof kleurt rood in een zuur milieu en in een basisch milieu blauw.
d.d.	Op een recept: per dag.
DD	Doktersdienst.
DDAVP	Desamino-D-arginine-vasopressine.
ddC	Zalcitabine, een middel tegen infectie-ziekten. Het wordt ingezet bij een HIV-infectie.
DDC	Didesoxycitidine.
DDD	Gedefiniëerde dagelijkse dosis ofwel de vastgestelde hoeveelheid voor elke dag.
ddI	Didanosine, een middel tegen infectie-ziekten. Het wordt ingezet bij een HIV-infectie.
DDS	Diamino-difenyl-sulfon.
DDT	Een insecticide en afkorting van dichloor-difenyl-trichloorethaan.
DE	D-antigeen eenheden.
DEA	Di-ethanolamine.
DEC	1: Dier-experimenten commissie. 2: Dendritische epidermale cel.
Decibel	Eenheid van geluidsdruk en een tiende deel van een Bel. Een enkele dB is wel zo ongeveer het kleinste verschil in geluidssterkte dat het menselijk gehoor kan waarnemen.
Decongestivum	Een geneesmiddel dat congestie doet verminderen.
DEET	Di-ethyltoluamide. De meeste middelen tegen muggen bevatten DEET. Deze blijken ook bruikbaar tegen tekenbeten.
Defect	Het ontbreken van of een gebrek aan iets.
Defensin	Defensinen zijn eiwitten die betrokken zijn bij de afweer van het menselijk lichaam (immuunsysteem). Bèta defensin is één van deze eiwitten.
Deficiëntie	Een tekort of gebrek.
Deficit	Het tekort of ontbreken aan iets.
Dehydratie of dehydratatie	Een tekort aan vocht in of ontrekking aan de weefsels.
Deltaspier	Musculus deltoideus.
Demodex	Een geslacht van mijten.
Densiteit	De dichtheid of de hoeveelheid van een bepaalde stof in een zeker volume.
Dentine	Tandbeen of tandstof.
DEP	Diesel-uitlaatdeeltje.
Depigmentatie	Het verdwijnen van het pigment.
Depilatorium	Ontharingsmiddel.
Depot	De ophoping of voorraad van een stof op een bepaalde plaats in het lichaam.
Derivaat	Een chemische verbinding die is afgeleid uit een andere verbinding.
Dermatitis	Ontsteking van de huid.
Dermato-	In samenstellingen: met betrekking tot de huid.
DES	Diëthylstilbestrol. DES werd gedurende de periode na het einde van de tweede wereldoorlog tot 1975 vaak voorgeschreven. Bij een dochter van een moeder die gedurende de zwangerschap DES heeft gebruikt bleek dit geneesmiddel de kans op gynaecologische problemen en het krijgen van vagina- of baarmoederkanker te vergroten. De moeder zelf had een grotere kans op het krijgen van borstkanker. Bij een zoon kunnen zich afwijkingen aan de geslachtsorganen voordoen.
Desaturase	Bij de synthese van vetzuren zijn twee belangrijke enzymen betrokken, elongase en desaturase. Het desaturase enzym is bijvoorbeeld nodig voor het omzetten van alfa-linoleenzuur (ALA) naar stearidonzuur (SA). Zie ook: elongase.
Desaturatie	Het overgaan van een verzadigde in een onverzadigde verbinding. Door middel van desaturatie en het verlengen van de molecuulketen kunnen er meervoudig onverzadigde vetzuren gesynthetiseerd worden.
Desinfectans	Een middel dat ziektekiemen doodt.
Desinfecteren	Het ziektekiemvrij maken of ontsmetten.
Desoxyribonucleïnezuur	Zie: DNA.
Detox	Detoxificatie of ontgifting, het afvoeren van de aanwezige giftige stoffen.
Detoxicatie of detoxificatie	Ontgifting of ontwenningskuur bij een verslaving.
Deviant	Het afwijkend van de norm zijn.
DEX	Dexamethason.
DEXA	Tweevoudige energie röntgenstralen absorptiemetrie. Een ander woord wat voor DEXA gebruikt wordt is botdichtheidsmeting. Het is een techniek om door middel van absorptie van energie uit gammastralen de botmineraaldichtheid ofwel het kalkgehalte van een bot te meten. Het gehalte aan kalk in het bot is hoger naarmate er meer straling wordt geabsorbeerd. Met behulp van onderzoek dat de botdichtheid bepaalt kan, nog voor er een botbreuk optreedt, de diagnose osteoporose gesteld worden. DEXA biedt een zeer precies onderzoek, deze techniek wordt ook wel afgekort tot DXA.
Dexter	Rechter, rechts of rechtsdraaiend.
Dextrine	Zetmeelgom, een polysacharide.
Dextro-	In samenstellingen: rechts.
DFN	Diabetes fonds Nederland.
DFZ	Doelmatigheid farmaceutische zorg.
dG	Deoxyguanosine.
DG	Districts-geneeskundige.
DGAVP	Desglycinamide arginine vasopressine.
DGD	1: Districts-geneeskundige dienst. 2: Districts-gezondheidsdienst.
DGE	Diglycidylether.
DGEBPA	Diglycidylether van bisfenol-A.
DGLA	Dihomo-gamma-linoleenzuur, een omega-6 vetzuur. De afkorting DGLZ wordt ook wel gebruikt.
DGLZ	Dihomo-gamma-linoleenzuur. De afkorting DGLA wordt vaker gebruikt.
DGN	Dialysegroep Nederland.
DGV	Stichting doelmatige geneesmiddelen-voorziening. Nederlands instituut voor verantwoord medicijngebruik. DGV is een onafhankelijke organisatie en heeft als doel de kwaliteit van het medicijngebruik in Nederland te bevorderen.
DH	Dermatitis herpetiformis.
DHA	Docosahexaeenzuur, een belangrijk omega-3 vetzuur. De afkorting DHZ wordt ook wel gebruikt.
DHAP	Daunorubicine/doxorubicine, hoge dosis cytarabine, adriamycine en cisplatinum. Deze stoffen vormen een combinatie voor chemotherapie.
DHCC	Dihydroxycholecalciferol, wordt tijdens de stofwisseling gevormd uit vitamine D.
DHEA	Dehydro-epiandrosteron. DHEA wordt voornamelijk in de bijnier geproduceerd en is een zwakke mannelijke kenmerken veroorzakende ofwel androgene stof.
DHEAS	Dehydro-epiandrosteron-sulfaat. De referentiewaarden klinische chemie zijn bij mannen en vrouwen verschillend.
DHF	Dihydrofolaat.
DHODH	Dihydro-orotaat-dehydrogenase. Dit enzym speelt een belangrijke rol bij de synthese van pyrimidine.
DHPR	Dihydro-pterine reductase.
DHT	Dihydrotestosteron behoort tot de steroïdhormonen. Het is testosteron in de biologisch actieve vorm die voor een normaal functioneren van de prostaat benodigd is.
DHV	Districts-huisartsen vereniging.
DHZ	Docosahexaeenzuur, een belangrijk omega-3 vetzuur. De afkorting DHA wordt veel vaker gebruikt.
DI	Diabetes insipidus, een weinig voorkomende vorm van diabetes.
Diabetes	Suikerziekte. Diabetes dreigt in Nederland, stand november 2007, de belangrijkste volksziekte te worden. Als relevante oorzaken worden een ongezonde levensstijl en het stijgend aantal ouderen - de vergrijzing - genoemd.
Diarree of diarrhoea	Buikloop komt voor bij allerlei aandoeningen van de darm zoals onder vele andere ontsteking, infectie en vergiftiging (o.a. antibiotica). Het uit zich in een waterdunne tot brijachtige ontlasting, in de volksmond ook wel race- of spuitpoep genoemd.
Diastole	De ontspanning of rustfase van het hart na elke samentrekking van de hartspier.
Diastolisch	Met betrekking tot de diastole.
DIB	Diagnostisch interview voor patiënten met borderline.
Dieet	Een vanwege medische redenen voorgeschreven wijze van voeding die afwijkt van het gemiddelde of normale.
Digestie	Spijsvertering.
Digestief of digestivum	Een middel ter bevordering van de spijsvertering.
DigiBOB	Digitaal bevolkings-onderzoek borstkanker.
Dilatatie of dilatatio	Uitzetting of verwijding.
Dilutie of dilutio	Zie verdunning.
DIM	Di-indolylmethaan. Dit indol vinden we in kruisbloemige groenten zoals broccoli, bloemkool, kool en spruiten. DIM kan niet oplossen in water.
Dioptrie	Dioptrie, afgekort D, is de eenheid voor lichtbreking van een lens. Een lens met een brandpuntsafstand van 1m heeft een sterkte van 1D. De sterkte 2D komt overeen met een brandpunt van 0,5m.
Dipeptidase	Een enzym uit de dunne darm dat peptiden afbreekt tot aminozuren.
Dipeptide	Een verbinding van twee aminozuren.
Diphyllobothrium	Een tot de cestoden behorende lintwormsoort.
Diplobacillus	Een zogenaamde dubbelbacil die chronische oogontsteking op zijn geweten heeft (Morax-Axenfeld).
Diplococcus	Deze kokken groeien paarsgewijs. De namen: gonokokken, meningokokken en pneumokokken.
DIS	1: Diffuse intravasale stolling. 2: Dissociatieve identiteitsstoornis. 3: DBC informatie systeem. Voluit is dit: Diagnose behandel combinatie informatie systeem.
DISA	Digitale intraveneuze subtractie-angiografie.
Discus	Schijf.
Disfunctie	Een verstoring voor wat betreft de normale werking van een orgaan in het lichaam.
Dissolvens	Een oplosmiddel.
Distentie	Overrekking of uitrekking.
Distoma of distomum	Een wormensoort van de ingewanden. Het is een oude benaming voor een aantal zuigwormen (trematoden).
Distorsie of distorsio	Een verstuiking of verzwikking.
DIT	1: Di-joodtyrosine. 2: Di-jodotyrosine. 3: Diffuse intravasale trombose.
Diurese of diuresis	Het door de nieren vormen van urine.
Diureticum	Plaspil, middel wat de urineproductie verhoogd.
DIVA	Diagnostisch interview voor volwassenen bij ADHD.
DJT	Di-joodtyrosine.
DKTP	Difterie, kinkhoest, tetanus en poliomyelitis. Dit vaccin is bedoeld als bescherming tegen deze vier ziektes. Het kan ook gecombineerd met 'Hib' gevaccineerd worden. Deze injectievloeistof bevat difterietoxoïde, kinkhoestvaccin, tetanustoxoïde, geïnactiveerd gezuiverd poliovirus (3 type's), aluminiumfosfaat, fenoxyethanol en formaldehyde. Er bestaat ook een acellulair kinkhoestvaccin, dit is de DaKTP.
DL	1: Dodelijke dosis. 2: Een afkorting van een stof die bestaat uit rechtsdraaiende (dexter) en linksdraaiende (laevo) isomeren.
DLC	Dunnelaagchromatografie.
DLI	Donor lymfocyten-infusie.
DLPA	D- en L-Fenylalanine.
DLV	Differentiële longventilatie.
DM	Diabetes mellitus.
DM2	Diabetes mellitus type 2.
DMAE	Dimethylamino-ethanol.
DMAP	Dimethylamino-fenol. Het wordt gebruikt tegen een vergiftiging met cyanide.
DMARD	Vertaald is dit een anti-reuma geneesmiddel dat de aandoening verzacht.
DMBA	Dimethylbenzanthracen.
DMG	Dimethylglycine.
DMPS	1: Dimercapto-propaan-sulfonaat. 2: Di-mercapto-propaan-sulfonzuur. 3: Di-mercapto-propionzuur.
DMS	Dimethylsulfide.
DMSA	1: Dimercaptobutaandizuur. 2: Dimercapto-succinaat.
DMSO	Dimethylsulfoxide.
DN	Diabetische nefropathie, schade aan de nieren veroorzaakt door diabetes mellitus (DM). Het is een ernstige aandoening waarbij verlies van nierfunctie optreedt. Er blijkt een hoog risico te bestaan op nierfalen en vroegtijdig overlijden.
DNA	Een Engelse afkorting voor wat bij ons desoxyribonucleïnezuur of DNZ heet. In de kern van alle cellen in het lichaam is het genetisch materiaal opgeslagen. Dit zijn spiraalvormig gewonden DNA strengen. Zij vormen zo de complexe chromosomen die de genen bevatten. Men schat dat het menselijk lichaam ongeveer 50.000 genen bevat! De oude benaming voor DNA is nucleïne.
DNCB	Dinitrochloorbenzeen.
DNES	Diffuus neuro-endocrien systeem.
DNF	Dinitrofenol.
DNN	Diëtisten nierziekten Nederland.
DNZ	Desoxyribonucleïnezuur, zie DNA.
DOC	Hier geen bestandsextensie van een erg bekende tekstverwerker maar: dementie onderzoek en casemanagement.
DoCoNed	Doping controle Nederland.
Dolicho-	In samenstellingen wordt bedoeld: lang.
Dominant	Overheersend.
Doorbloeding	De mate waarin weefsels van bloed worden voorzien.
Dopa	Dihydroxy-fenylalanine.
DOPAC	Dihydroxy-fenylazijnzuur.
Dopamine	Een als zogenaamde neurotransmitter in de weefsels van het centrale zenuwstelsel werkzaam hormoon.
Doping	Het gebruik maken van bepaalde middelen met als doel een grotere lichamelijke of geestelijke prestatie te bereiken.
Dorsaal of dorsalis	Behorend tot de rug of rugzijde.
DOS	Stichting de ontbrekende schakel.
Dosis	De toegepaste hoeveelheid van bijvoorbeeld een geneesmiddel.
DOT	Direct geobserveerde therapie.
DP	Stichting depersonalisatie. Deze stichting is een landelijke organisatie met als doel de belangen behartiging van mensen met depersonalisatie- en derealisatieklachten. De stichting komt op voor personen die lijden aan een primaire depersonalisatiestoornis, maar ook voor hen die regelmatig en in hoge mate last hebben van depersonalisatie- en/of derealisatieverschijnselen als symptoom bij een andere psychiatrische of neurologische stoornis.
DPA	Docosapentaeenzuur, één van de vetzuren.
DPC	Di-fenyl-cyclopropenon.
DPD	1: Desoxypyridinoline. 2: Districtspsychiatrische dienst.
DPG	Difosfoglycerinezuur.
DPN	Difosfopyridinenucleotide.
Draadwormziekte	Zie filariasis.
Drain	Een hulpmiddel zoals een buisje waarmee, op een niet natuurlijke wijze, vocht kan worden afgevoerd.
DRD	Dopa-responsieve dystonie, oftewel de ziekte van Segawa.
DRI	Desoxy-ribose.
dRib	Desoxy-ribose.
Drug	1: Een geneesmiddel, medicatie of medicament. 2: Een stof die veranderingen in het bewustzijn teweegbrengt. We kennen soft- en harddrugs. De eerste is licht of niet verslavend, de laatstgenoemde werkt wel verslavend.
Druiper	Zie gonorroe.
Druivensuiker	Zie glucose.
Ds	Symbool voor het darmstadtium element uit het periodiek systeem.
DS	Dermatan-sulfaat.
DSA	Digitale subtractie-angiografie.
DSB	District specialisten beraad.
DSM	Diagnostisch en statistisch handboek.
DST	Donorspecifieke transfusie.
dT	Desoxy-thymidine.
DTF	Directe toegankelijkheid fysiotherapie.
DTH	Vertraagd type hyper-sensitiviteit ofwel overgevoeligheid van het vertraagde type.
dTMP	Desoxy-thymidine-mono-fosfaat.
DTP	Difterie, tetanus en polio-myelitis. Dit vaccin is bedoeld als bescherming tegen deze drie ziektes. Het kan ook gecombineerd met 'Hib' gevaccineerd worden. Deze injectievloeistof bevat difterietoxoïde, tetanustoxoïde, geïnactiveerd gezuiverd poliovirus (3 type's), aluminiumfosfaat, fenoxyethanol en formaldehyde.
DTT	Dithiotreïtol.
Ductaal	In een ductus ofwel buis, gang of kanaal.
Ductus	Een afvoerbuis, gang of kanaal. Het lichaam bezit veel van deze kanalen, het meervoud is ducti.
Duodenaal	Met betrekking tot het duodenum, de twaalfvingerige darm.
Duodenitis	Ontsteking van het duodenum.
Duodenum	Dit is de zogenaamde twaalfvingerige darm, het eerste gedeelte van de dunne darm.
Duplex	Dubbel of tweevoudig.
Duplicatus	Dubbel of tweevoudig.
DVA	Drugvrije afdeling.
DVN	Diabetes vereniging Nederland. De DVN heet nu NDF.
DVP	Districts verloskundig platform.
DVT	Diep veneuze trombose.
DWI	Darmweginfectie.
DXA	Zie: DEXA.
Dy	Symbool voor het dysprosium element uit het periodiek systeem.
Dynamica	De bewegingsleer.
Dynamisch	Het bewegen of de kracht betreffend.
Dyschromie of dyschromia	Een gestoorde pigmentvorming in huid of haar.
Dysgeusie	Een storing in het gewaarworden van smaak.
Dysglycemie	Een glucose-intolerantie. De glucose-spiegel op de nuchtere maag is dan hoger dan normaal.
Dyskinesie of dyskinesia	Een bewegingsstoornis.
Dyslexie	Leeszwakte of de zogenaamde woordblindheid.
Dysodontie	Een storing in de aanleg van het gebit.
Dyspepsie of dispepsia	De spijsvertering die niet naar behoren functioneerd. Dit komt bij verschillende aandoeningen voor. Het kan de volgende klachten opleveren: braken, misselijkheid, oprispingen, pijn in de maagstreek, brandend zuur of een vol gevoel in de bovenbuik.
Dyssomnia	Het slecht slapen of een gestoorde slaap.
Dystrofie of dystrophia	Een groeistoornis, degeneratie of voedingsstoornis van cellen, organen of weefsels in het lichaam.
DZ	Dizygoot ofwel twee-eiïg.
DZN	Digitaal ziekenhuis Nederland.